Drijven, zwemmen of vliegen

30 maart 2012 | Nieuws
Op het eiland Madagaskar leven heel veel gewervelden die nergens anders voorkomen. Vandaag publiceren wetenschappers hoe de voorouders van die dieren de oversteek maakten en wanneer ze dat deden. Drijven blijkt daarbij een geliefdere methode dan gedacht. 

Hoe de voorouders van de bewoners van Madagaskar er kwamen is al jarenlang onderwerp van debat. Van enkele soorten is bekend dat ze er vanaf het begin geleefd hebben en mee zijn gegaan toen Gondwanaland opbrak. Afrika ging de ene kant op, Azië de andere en Madagaskar kwam 85-90 miljoen jaar geleden als eiland voor de kust van Mozambique te liggen.

Toch kwamen de meeste soorten er pas terecht nadat het eiland los kwam te liggen. Zwommen ze erheen? Vlogen ze? Of dreven ze mee op kleine eilandjes? Onderzoekers schrijven vandaag in Proceedings of The National Academy of Sciences (PNAS) dat voor sommige soorten drijven waarschijnlijker is dan altijd werd gedacht.

“Tegenstanders van de ‘drijftheorie’ zeggen dat het onmogelijk is om dieren over zulke grote afstanden te laten drijven. Voorstanders zeggen dat als je maar lang genoeg wacht, ook dingen die in eerste instantie onmogelijk lijken een keer gebeuren. In onze studie wordt deze theorie voor het eerst op grote schaal getest”, schrijft Karen Samonds, eerste auteur van de PNAS-publicatie, in een e-mail.

In hun literatuurstudie keken zij en de andere onderzoekers naar de herkomst van de Malagassische dieren en de manier waarop de beesten het eiland bereikten tijdens het Mesozoïcum(250-65 miljoen jaar geleden) en het Cenozoïcum (65 miljoen jaar geleden tot nu).

Tussenstops


Omdat Madagaskar alleen tijdens de laatste 20-25 miljoen jaar van het Mesozoïcum een eiland was, hoefden soorten in de periode ervoor geen oversteek te maken. Soorten die over land konden gaan of zoetwaterdieren die via de rivieren zwommen, blijken zich tijdens het Mesozoïcum dan ook vaker te hebben gevestigd dan vliegende dieren.

Tijdens het Cenozoïcum, toen Madagaskar al een eiland was, waren de vliegers en de soorten die in zee konden zwemmen juist in het voordeel. Ook maakten er tijdens het Cenozoïcum vaker dieren vanuit Afrika de oversteek dan vanuit Azië, dat ineens veel verder weg lag.

11 tot 15 miljoen jaar geleden veranderden de oceaanstromen en werd het voor landdieren erg moeilijk om de oversteek te maken. Slechts enkele drijvende en zwemmende soorten koloniseerden Madagaskar nog na die tijd. Tijdens de periode ervoor, toen de stroomrichting gunstiger was, kwamen er veel meer landsoorten aan. Vliegende soorten hadden hier veel minder last van. Hun aantal nam juist toe na de verandering in oceaanstromen. Ook zijn zij vaker dan landdieren afkomstig uit Azië. Zij konden namelijk tussenstops onderweg maken in landen als India of op de Seychellen.

 

Aangespoeld


De auteurs trekken uit de resultaten enkele logische conclusies. Zo moeten zoetwatervissen zich op Madagaskar hebben gevestigd voordat het een eiland werd. Daarna kregen ze geen concurrentie meer van nieuwe soorten.

Andere diergroepen hadden daar wel last van, zoals de amfibieën. Ook nadat Madagaskar los kwam te liggen, kwamen er nog soorten amfibieën bij. Zij zijn waarschijnlijk niet komen zwemmen. Hoewel er enkele soorten zijn die zout tolereren, houden de meesten soorten hier niet van. De auteurs achten de kans groot dat ze op stukken land of planten zijn aangespoeld.

Er zijn maar weinig grote landdieren op het eiland aangekomen. Zij moesten de oversteek zwemmend maken. Enkele reptielensoorten, zoals de krokodil, en enkele zoogdiersoorten, zoals het nijlpaard, slaagden erin. Zulke dieren bereikten veel minder vaak het eiland dan vliegende soorten.

Bijna alle zwemmende soorten zijn afkomstig uit Afrika. De oversteek vanuit Azië is zelfs voor een zwemmer toch echt te ver.

Dit artikel verscheen eerder op Kennislink.

Doneer

Dit artikel is gratis op mijn website te lezen. Als je het waardeert, kun je een donatie doen en help je kwaliteitsjournalistiek mogelijk te blijven maken.  

Welk bedrag wil je doneren?

Vul een bedrag in: