Serengeti in de polder

16 december 2012 | Nieuws

Middenin ons dichtbevolkte land liggen de Oostvaardersplassen. Een gebied van 6000 hectare waar de natuur haar gang mag gaan. Ecoloog Ruben Smit wil de schoonheid van het gebied laten zien in een speelfilm die volgend jaar in de bioscoop zal draaien, getiteld: De Nieuwe Wildernis.

“Kijk, daar komt hij, zie je?” Ecoloog en filmmaker Ruben Smit wijst op het schermpje van zijn grote camera naar een zilverreiger die verscholen staat in het riet. “Het zou mooi zijn als hij nu gaat vissen, daar heb ik nog een goed shot van nodig.” Geconcentreerd bestudeert Smit het gedrag van de reiger.

De plas voor ons zit vol zilverreigers die op de grote hoeveelheid jonge vis afkomen die alle kanten op wordt gejaagd door vissende aalscholvers. “Daar gaat ie, bam. Heeft hij wat? Ja, hij heeft wat! Een hele grote. Dit wordt lachen, nu komen er allemaal reigers bij, let maar op. Hij zal hem zo snel mogelijk hier in het riet op willen eten want zodra een andere reiger ziet dat hij deze heeft gevangen, wordt het een conflict.” De reiger kijkt wat verdwaasd uit zijn ogen terwijl hij met zijn kop heen en weer schudt om de vis goed te krijgen. “Hij zit nog een beetje verkeerd, zie je ’m bewegen? Die vis leeft nog", lacht Smit.

Winter in de Oostvaardersplassen. De film laat de dieren in alle seizoenen zien.  Foto: De Nieuwe Wildernis/Ruben Smit

Natuurlijke natuurfilm

Ik ben een ochtend in de Oostvaardersplassen, het decor van de eerste Nederlandse speelfilm over de natuur. Een film van BBC-niveau, maar dan geheel over één gebied. Een team van cameramannen, onder leiding van Smit, werkt twee jaar lang dag in dag uit in het gebied om alle bijzondere natuurmomenten vast te leggen. Daar is van te voren goed over nagedacht. “Samen met de andere regisseur Marke Verkerk heb ik een heel duidelijk script gemaakt van wat we kunnen verwachten en wat we willen filmen", legt Smit uit. De natuur laat zich niet sturen, dus natuurlijk vallen er ook dingen af, maar over het algemeen lukt het goed om de gewenste momenten vast te leggen.

En alles wat je ziet is natuurlijk. In de Oostvaardersplassen worden geen fenomenen in scène gezet, zoals de geboorte van het ijsberenjong in de BBC-serie Frozen Planet, die achteraf in Ouwehands Dierenpark in Rhenen bleek te zijn opgenomen. “Het unieke aan deze film is, dat hij helemaal in Nederland wordt geschoten. Natuurlijk zou ik zo naar Duitsland kunnen rijden voor een scène over zeearendendie ik hier niet heb kunnen filmen, maar daar kan ik niet mee aankomen. Alles wat je ziet is echt.”

Over de vraag waarom nou juist de Oostvaardersplassen centraal moesten staan, hoeft Smit niet lang na te denken. “De Oostvaardersplassen zijn het podium van de nieuwe natuurgedachte. Er lopen veel grote grazers; edelherten, heckrunderen en konikpaarden. Daarnaast is het bijzonder omdat het een gebied is dat is teruggegeven aan de natuur. Het was zelfs ontpolderd en bedoeld als industriegebied. Het natuurgebied is er spontaan ontstaan; het is een nieuw soort natuur waar veel is gebeurd in korte tijd. De reigers waar deze plas nu vol mee staat, hebben we jarenlang niet gezien. We dachten niet dat ze nog in Nederland zouden kunnen broeden. Je zou kunnen zeggen dat de Oostvaardersplassen de bakermat zijn van de Nederlandse natuur.”



On-Nederlandse natuur

Het wordt druk op de plas terwijl we over het water turen. “Kijk, daar komt een ander. Dat wordt wel een conflictje denk ik. De een jaagt de ander al weg. Dat is die onhebbelijkheid van de zilverreigers.” Smit vertelt met veel enthousiasme over wat er gebeurt op de plas. “Vorige week hadden we een moment dat er 35 naast elkaar stonden. Dat shot is zo exotisch, met die mist en al die zilverreigers op een rij, dat is ook het effect dat we met de film willen bereiken. Dat de kijker denkt: ‘dit kan niet in Nederland zijn’.” Smit en het team willen laten zien dat Nederland mooier is dan veel mensen denken. “Dat is het ultieme doel, ik hoop echt dat we met deze film bereiken dat mensen op een hele andere manier naar ons land gaan kijken. In het meest ideale geval veranderen we Nederland een beetje met deze film.”

Politiek gevoelig

De interesse voor de film is groot. Smit wordt geregeld in tv- en radioprogramma’s uitgenodigd om te komen praten. “Daarnaast heb ik politici gesproken die op bezoek geweest zijn hier. Ook zij zien het belang van de film. Natuurlijk ook omdat het een tijd lang politiek gevoelig heeft gelegen.” Een van de onderwerpen die speelt is de verlenging van de Oostvaardersplassen richting de Hoge Veluwe; de Oostvaarderswold. “Er is enorm veel ophef over geweest dat dat niet doorging, eigenlijk tot ieders verbazing. We zijn dus ook benieuwd wat de film voor dat project gaat betekenen.”

Wat is natuur?

Naast de speelfilm werkt de filmploeg aan een film over de betekenis van natuur in Nederland,de Verdieping. “Die film gaat over hoe mensen naar de natuur kijken, wat hun houding is en wat natuur voor hen betekent.” In de film komen verschillende percepties naar voren, waaronder die van Bas Haring die in zijn boek Plastic Panda’s stelt dat Nederland krampachtig vasthoudt aan een natuur die ze zelf gecreëerd heeft.



“Er zijn altijd en eeuwig discussies over wat echte natuur is. Echte natuur moet iedereen voor zichzelf formuleren. Voor mij zijn de Oostvaardersplassen een ander soort natuur dan wat Bas Haring bedoelt. Maar ik denk dat hij zelf worstelt met het idee wat natuur is. Overal waar je zo min mogelijk ingrijpt als mensen, kun je prachtige natuur krijgen. In de Oostvaardersplassen is veertig jaar niks gedaan. Er zijn wel wat grotere grazers bij gezet maar verder zijn alle beesten zijn hier op eigen houtje teruggekeerd.”

“Hoor je dat, wat een geluid! Daar zit denk ik een blauwe reiger, en misschien is er wel een roerdomp bij betrokken. Goed kijken hoor, hij kan hier zomaar tussen lopen.” Rechts van ons, tussen het riet, klinkt een enorm kabaal. “Daar is echt een enorm gevecht aan de gang, je ziet die eenden ook kijken he? Daar komen ze! Als ik moet inschatten wat er gebeurd is, denk ik dat een dominante blauwe reiger is weggejaagd door een zilverreiger.”

De loser en de macho

De film vertelt aan de hand van dit soort individuen een verhaal. Smit: “Dat maakt deze film uniek. Het is nog niet vaak gedaan omdat het heel moeilijk is en veel tijd kost om al die individuen te casten. Je hebt dieren die heel erg de loser zijn, of juist een winnaar, je hebt de machos en je hebt de zweverige types.” Aan de hand van de levens van die dieren wordt de circle of life laten zien, van geboorte tot overleven.

Smit wil dat de dieren in de Oostvaardersplassen zo min mogelijk van zijn aanwezigheid merken. “Vorig jaar in de winter, het was min 25, filmde ik konikpaarden die in de sneeuw aan het wroeten waren. Ik zat in een hele dikke jas, met een statief te filmen en was heel gefocust. Ineens voelde ik iets op mijn pink, in mijn jas. Er zat een winterkoninkje op mijn pink, die het wel lekker warm vond onder mijn jas. Toen dacht ik, nu ben ik onderdeel van de natuur. Ik heb hele spectaculaire scènes gedraaid, maar dat is voor mij nog steeds het mooiste moment.”



Verlaten veulen

Smit vertelt enthousiast verder: “Het is ultiem als de dieren je volledig accepteren, want dan kun je gedrag filmen dat je wilt filmen. Op het moment dat je bijzonder gedrag van heel dichtbij mee kunt maken, is dat emotioneel. In een scène die ik gefilmd heb is net een veulentje geboren dat door zijn moeder wordt verlaten omdat hij nog vastzit in de nageboorte. Hij probeerde eruit te komen, maar dat lukte niet. Uiteindelijk kwam hij er na veel geworstel uit en op dat moment zag je de kudde vertrekken. Het beestje ging staan, viel, probeerde nog een keer te gaan staan en viel toen half tegen mij aan. Ik ging wat achteruit, hij zette zijn eerste stapjes en liep naar mij toe. Dat is zo heftig. Hoe het afloopt moet je maar in de film gaan zien…”

Nieuwsgierig geworden? Bekijk hier alvast de trailer:



Dit artikel verscheen 16 december 2012 op Kennislink.


Doneer

Dit artikel is gratis op mijn website te lezen. Als je het waardeert, kun je een donatie doen en help je kwaliteitsjournalistiek mogelijk te blijven maken.  

Welk bedrag wil je doneren?

Vul een bedrag in: